aradadüşünür: " j'accuse… "

Labor Omnia Vincit

Posts Tagged ‘Aristoteles

mantık ve diyalektik (2)

leave a comment »

Bu yazı mantık ve diyalektik (1)‘in devamı niteliğindedir.

Hegel nitelik kavramının karşısına niceliği koymadan tanımlamaya çalışmanın mümkün olamayacağını söyler.  Zıtların ayrı ayrı anlaşılabilmesi yani birbirlerinden bağımsız olarak izah edilmesi mümkün değildir. Bu şekilde açıklanmaya çalışılan durumlar sadece düşsel olarak kalır, soyuttan öteye geçemez. Gerçeğe ulaşabilmek için, gerektiğinde niteliğin niceliğe dönüştüğü durumların yada niceliğin niteliğe dönüştüğü durumların olduğu fikrini benimsemek gerekir.

Hegel’in diyalektiği geleneksel mantığın yetersiz olduğunu göstermiştir.

Diyalektikten sonra özdeşlik kavramı artık gerçeğin bir aşaması olarak görülmemektedir. Çünkü özdeşlik kavramı düşünceyi durdurur, bu da diyalektiğin önüne bir engel olarak çıkar. Tabii bu demek değildir ki; diyalektik her şeyi, sadece çelişkileri ortaya koyarak yorumlar. Diyalektiği, geleneksel mantıktan ayıran temel fark, geleneksel mantık iki karşıt düşünceden birisinin doğru diğerinin yanlış olduğunu söyler, fakat diyalektik ise; bu karşıt düşünceler bir yere kadar ikisi de doğru veya ikisi de yanlıştır, asıl doğru olan bu karşıt fikirlerin bireşimi yani sentezidir. sentez tümüyle doğrudur der.

Ayrıca geleneksel mantıktaki nedensellik ilkesi de artık değerini kaybetmiştir. Çünkü bu ilkede neden sonuç etkileşiminin sadece nedenin sonuç üzerindeki etkisiyle sınırlandırılmaktadır. Oysa neden ve sonuç birbiriyle her durumda etkileşim içinde ve birbirleriyle doğrudan ilgililerdir.

Kısacası; Marx’ın, Hegel’in diyalektiğini geliştirerek ortaya koyduğu yöntemle, Aristo Mantığının düşünmenin tek ve genel yöntemi olmadığını, bu mantığın gelişmenin ve hareketin yalnızca bir anını aklın soyutlayarak ortaya koyduğunu söyler. O da göreceli, değişen bir değer taşıdığını gösterir.

Written by aradadusunur

06 Eylül 2010 at 13:36

Felsefe kategorisinde yayınlandı

Tagged with , , , ,

mantık ve diyalektik (1)

leave a comment »

Mantık denilince akla direk doğal olarak Aristoteles gelir. Aristo’ya göre mantık, yani geleneksel mantıkta; gerçek bir nesnenin özellikleri kesin ve net olarak belirlenmiştir, bunlar değişmez ve mutlak kabul edilir.
Aristo mantığı’nda çelişme yanılgının, özdeşlikse doğruluğun belirtisidir. Her şey için tek bir doğru vardır. Doğru evrenseldir, ölümsüzdür ve mutlaktır. Bu mantık değişimden ve hareketten yoksundur. Kısacası Aristo Mantığı dinin temelini oluşturan mantık gibi, dogmatik ve mutlakçıdır.

Oysa Hegel’e göre Aristo Mantığı artık geçersizdir ve bu ancak diyalektikle aşılır. Hegel’e göre çelişme yanılgının belirtisi olmayıp, düşüncelerin gelişimi için gereken ve zorunlu olan bir koşuldur. Akıl, bir şeyin mutlak doğruluğu veya mutlak yanlışlığı ile sınırlandırılamaz.

Hegel’e göre akıl şöyle olmalıdır;

aynı şey üzerindeki çelişkiler birbirinden hiçbir şekilde ayrılamaz, hep birbirlerini çağırır ve bunu şart olarak sunar. Çünkü bu çelişkilerin her biri gerçekliğin kesin olmayan ama zorunlu olan tek bir yanını temsil eder. Karşıt düşünceler, kendisini yıkan ve daha yüksek bir noktaya evrilen düşünce içinde tamamlanır veya geliştirilir. İşte bu çelişkileri ortaya çıkaran ve özdeşleştiren diyalektik, mantığa gerçeklik özelliği kazandırabilir. Bu şekilde mantık dinamik bir hale geçmiş yani gelişmiş mantık olur.

Düşünce diyalektik; tez, antitez ve sentez üçlüsünü ( muhteşem üçlü ) temel alır. Her tezin karşısında bir antitez olur ve bu çelişki sentezle ortadan kaldırılabilir. Eğer tez ve antitez aynı anda sentezin içerisinde yer alıyorsa bu çelişki çözümlenemez ve antagonizmaya evrilir.

Diyalektik düzlemde çelişkinin var olduğu gerçeğini yaşam ve ölüm örneğiyle kolayca gösterebiliriz.

Bu demek oluyor ki; ölüm tek başına olmuş olsa bize hiçbir anlam ifade etmez. Ölümün kavranabilmesi için zıttı olan yaşam kavramının bilinmesi gerekir. Yani ölüm yaşamın zıttıdır, bu şekilde yaşam ölümü kendiliğinden çağırmış olmaktadır.

Bu da bize gösteriyor ki; bir şeyin durumunu ancak o şeyin zıttını kullanarak anlayabiliyoruz. Çünkü yaşamı ölümden soyutlayarak anlamak ve düşünmek mümkün değildir. Kısacası çelişkiler birbirini itmez bilakis mıknatıs gibi birbirini çekmektedir. Zıtlıklar kendi kendilerini beslemektedir.

Bu düşünceyi aşabilmek yani doğruya ulaşabilmek için bu zıtlıkları içine alıp bize daha gerçek görünen yeni bir düşünce içinde birleştirilmesi gerekir. Bu da sentezle mümkündür.

devamı; mantık ve diyalektik (2)

Written by aradadusunur

06 Eylül 2010 at 13:28

Felsefe kategorisinde yayınlandı

Tagged with , , ,